سرخط خبرها
خانه / مقالات / دسترسی به امکانات، کیفیت و برابری،شاخص های اصلی برنامه ریزی های بلند مدت آموزشی
دسترسی به امکانات، کیفیت و برابری،شاخص های اصلی برنامه ریزی های بلند مدت آموزشی

دسترسی به امکانات، کیفیت و برابری،شاخص های اصلی برنامه ریزی های بلند مدت آموزشی

 

نسرین هزاره مقدم

سه شاخص اصلی برای برنامه ریزی های بلند مدت و تصمیم گیری های کلیدی آموزشی توسط انستیتوی جهانی برنامه ریزی آموزشی (IIEP) که یک سازمان تحقیقاتی و وابسته به یونسکو است معرفی شده است: برابری در امکانات، سطح دسترسی به امکانات و کیفیت.

نتایج تحقیقات نشان میدهد که تنها با در نظر گرفتن این سه معیار، سیاستگذاری های مدیران و برنامه ریزان به سرمنزل مقصود خواهد رسید، در غیر این صورت، اصلاحات آموزشی ناکام خواهند ماند.

سطح دسترسی:

بسیاری از کودکان در سراسر جهان برای بهره گیری از آموزش حتی در سطح ابتدایی با موانع اجتماعی یا فیزیکی روبرو هستند. تحقیقات نشان میدهد که بیشتر کودکان محروم از تحصیل، دارای مشخصه های مشترکی هستند، آنها فرزندان خانواده های بی سواد یا کم سواد هستند، در محیط های روستایی یا در حاشیه شهرها زندگی می کنند و خانواده های آنها از نظر مالی بی بضاعت هستند. دختران نیز بخش قابل توجهی از این طیف را تشکیل می دهند. علاوه بر این کودکان مناطق جنگی و آشوب زده و کودکانی که با بیماری هایی مانند HIV، ایدز و یا اعتیاد دست به گریبان هستند، هرگز در مدرسه حاضر نمی شوند یا به سادگی ترک تحصیل می کنند.

بخش مهمی از روند فقرزدایی، نیازمند تمرکز بر آموزش رسانی به این گروه آسیب پذیر است. استراتژی هایی برای افزایش دسترسی و کاهش سطح محرومیت از تحصیل پیشنهاد شده است. فراهم آوردن امکان تحصیل رایگان، ساده ترین و ابتدایی ترین راهکار است. اما قطعا باید از راهکارهای حمایتی دیگر مانند ارائه وعده های غذایی رایگان، کتاب های درسی رایگان،  بورسیه ها و کمک هزینه های تحصیلی حتی در مقاطع پایین و یا ارسال کمک های مالی به خانواده های این گروه، برای برآورده کردن نیازهای آنها استفاده شود.

اما مهمترین مساله در این زمینه این است که برنامه ریزان و تصمیم گیرندگان، یک برنامه تحقیقاتی گسترده داشته باشند، اول جامعه هدف را به خوبی مشخص کنند، یعنی تعیین کنند که گروههای آسیب پذیر اجتماعی چه کسانی هستند. در مرحله بعد باید فاکتورهای حمایتی موثر در افزایش دسترسی  این گروهها به خدمات آموزشی، با دقت تعریف شود. باید مشخص شود چه مقدار از این فاکتورها، مالی و چه مقدار اجتماعی است. معمولا بدون حمایت های اجتماعی از کودکان بدسرپرست، کمک های مالی به نتیجه مطلوب نمی رسد.

در بسیاری از نقاط جهان، از نیمه دوم قرن بیستم، تلاش برای توسعه امکانات آموزشی و افزایش سطح دسترسی افراد به این امکانات، آغاز شده است و این تلاش ها در بسیاری از کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به نتایجی هم رسیده است. یک نمونه از این کشورها هند است که  در سالهای اخیر، پوشش حمایت دولت، ، با وجود فقر گسترده، دسترسی به امکانات آموزشی را برای لایه های پایین اجتماع تا درصد بالایی افزایش داده و در عین حال، فعالان و انجمن های مردم نهاد هم در سایه حمایت نهادهای دولتی گامهای بلندی برداشته اند.

اما در ایران موانع دسترسی به امکانات آموزشی حداقلی، در مواردی فیزیکی است و در مواردی اجتماعی. در برخی مناطق محروم، کمبود مدرسه و فضاهای آموزشی، بر معضل فقر اقتصادی توده ها افزوده و عملا خیلی از کودکان از نظر فیزیکی، دسترسی به آموزش ندارند. مشخص است که در این زمینه تنها راه حل، مدرسه سازی و تخصیص بودجه مناسب است و مسئولیت این کار تنها بر عهده دولت و ارگانهای مربوطه می باشد.

اما معضل بزرگ دیگری هم در سراسر کشوروجود دارد و آن، موانع اجتماعی سر راه انبوه کودکانی است که در فقر، اعتیاد و خشونت های رفتاری دست و پا می زنند و فقدان حمایت و آموزش، آنها را به بزهکاران اجتماعی تبدیل خواهد کرد. وقتی مدیر دفتر سلامت آموزش و پرورش می گوید 30 هزار دانش آموز معتاد در کشور وجود دارد و در حالی که می دانیم، جامعه واقعی دانش آموزان در معرض اعتیاد، بسی بزرگتر از این جامعه آماری است، یعنی با فاجعه بزرگی روبروهستیم. با این حساب، جدا از پیشگیری های لازم، کمک به بهبودی، بازپروری و جدا کردن این کودکان از محیط های پرخطر، مهمتر از کمک های مالی است.

اما در حال حاضر، فقدان حمایت همه جانبه نهادهای دولتی، قبول نکردن مسئولیت در این بین، فرافکنی وزارت آموزش و پرورش و بهزیستی و نبود کار گروه های تحقیقی متمرکز روی این موضوع، امیدی برای حل بحران حداقل در کوتاه مدت باقی نمی گذارد. در این میان، سندیکاهای آموزشی، تشکل ها و انجمن های مردمی با وحدت عمل و همکاری می توانند اهرمی برای فشار بر ارگان های مسئول باشند.

کیفیت:

تصمیم گیری ها برای افزایش سطح کیفی آموزش، با مانیتور کردن دقیق خروجی سیستم آموزشی حاصل می شود. باید سطح یادگیری واقعی دانش آموزان رصد شود.

IIEP معتقد است تنها تزریق حجم انبوهی از اطلاعات خام و بی هدف در مغز دانش آموزان، به معنای آموزش صحیح و کیفی نیست. به عبارت دیگر، حداقل در حیطه آموزش، کمیت نشانه کیفیت نیست. این سازمان معتقد است که باید هدف-محور به مقوله کیفیت آموزش نگاه کرد. آموزش بهتر یعنی زندگی بهتر، یعنی فراهم آوردن دانایی بیشتر، امکانات و فرصت های بالاتر.

نتایج تحقیقات این سازمان مبنی بر این است که مانیتور کردن سطح کیفی، کار ساده ای نیست. مهارت های پیچیده ای لازم است. گردآوری اطلاعات مرتب، دقیق و پیوسته می خواهد و ساز و کارهای تحلیل و ارزیابی اطلاعات از جمع آوری آن هم دشوارتر است. این امر نیاز به کارگروه های متخصص تحقیقاتی دارد که افراد آن، آموزش های لازم را دیده و به متدولوژی های روز جهانی هم مسلح باشند.

برابری:

آخرین معیار، میزان برابری در ارائه امکانات آموزشی است. اولین اصل، ارائه آموزش رایگان با کیفیت به همه محصلین است. امکانات  در دورترین نقاط یک کشور مثلا در روستایی دورافتاده در سیستان و بلوچستان با مرفه ترین منطقه پایتخت، اگر نگوییم مطلق، بلکه در سطحی قابل قبول باید برابر باشد. این امکانات هم شامل فضاهای آموزشی مانند کتابخانه ها، سرویس های بهداشتی و کلاس های درس استاندارد است، هم شامل نیروهای متخصص انسانی مثل معلمان و مدیران آموزش و پرورش و هم شامل مواد آموزشی و مطالب درسی است.

به عبارت ساده تر، برابری یعنی بخاری کلاس درس در فصل زمستان آتش نگیرد و کودکان شین آبادی در مدرسه نسوزند. برابری یعنی در حالیکه در برخی مدارس خصوصی محلات مرفه پایتخت، دانش آموزان کلاس موسیقی دارند و فرانسه یاد می گیرند، در مدارس عشایری و روستایی بلوچستان و هرمزگان، یک معلم مجبورنباشد همزمان به چند مقطع تحصیلی در یک آلونک بی امکانات یا در فضای باز درس بدهد. برابری در آموزش، یعنی تامین آموزش با کیفیت برای همه شهروندان.

……………………………………………………………………

این معیارها، برآیند تحقیقات انستیتوهای جهانی است. ژاپن، هند و آفریقای جنوبی از جمله کشورهایی هستند که در ارتباط تنگاتنگ با سازمان یونسکو، کارگروههای تخصصی برای برنامه ریزی های بلند مدت آموزشی بر مبنای این معیارها دارند. در این کشورها، دغدغه برنامه ریزی علمی و هدف-محور آموزشی وجود دارد. اما از روی انصاف قضاوت کنیم: در ایران، تلاش برای برنامه ریزی صحیح و سیاست گذاری علمی و اصولگرا در حیطه آموزش، اولویت چندم مسئولان محسوب می شود؟؟؟

 

داده ها و اطلاعات خام برگرفته از:

وبسایت سازمان جهانی یونسکو

و

نتایج تحقیقات انستیتوی جهانی برنامه ریزی آموزشی (IIEP)