سرخط خبرها
خانه / دانش آموزان / گفت‌وگو با دبیرکل کانون صنفی معلمان: چرا حقوق دانش آموز در حاشیه است؟
گفت‌وگو با دبیرکل کانون صنفی معلمان: چرا حقوق دانش آموز در حاشیه است؟

گفت‌وگو با دبیرکل کانون صنفی معلمان: چرا حقوق دانش آموز در حاشیه است؟

محسن غلامی

حقوق کودک و دانش‌آموز در کشورهای مختلف و اهمیت دادن به تعلیم و تربیت تا اندازه‌ای مهم است که سهل‌انگاری والدین در نگهداری و تربیت کودک مستوجب مجازات است، در حالی که در کشور ما بسیاری از دانش‌آموزان، خانواده‌ها و حتی معلمان با حقوق دانش‌آموزان چندان آشنا نیستند. اکنون که یکی دو روز از 13 آبان روز دانش‌‌آموز فاصله گرفته ایم، درباره حقوق دانش‌آموزان با اسماعیل عبدی، کارشناس آموزش و دبیرکل کانون صنفی معلمان به گفت‌و‌گو نشستیم که می‌خوانید.

آیا معلمان، دانش‌آموزان و مسئولان از حقوق کودک و نوجوان اطلاع کافی دارند؟
در کشور ما ایران و در قانون اساسی پیش‌بینی‌های لازم برای رعایت حقوق دانش‌آموزان شده است. همچنین مدت‌هاست که منشور ملی حقوق دانش‌آموز و آیین نامه اجرایی آن تهیه شده است. این منشور در 7 فصل و 54 ماده تنظیم شده و ضمانت اجرایی یافته است. با این همه مصلحت اندیشی و عملگرایی سیاسی برخی از مسئولان و کم توجهی آنها به قانون اساسی از یک سو و آگاهی نداشتن برخی معلمان و دانش‌آموزان نسبت به حقوق در نظر گرفته شده مربوط به دانش‌آموزان از سوی دیگر آسیب‌هایی جدی بر پیکره نظام تعلیم و تربیت وارد کرده است. تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان لحاظ نمی‌شود و هدف در فرایند اجرا گم می‌شود. البته اخیراً گروه هایی هم برای دفاع از حقوق از دست رفته کودکان و نوجوانان در جامعه ایجاد شده و نهادهای مدنی برای احقاق حقوق آنان تشکیل شده است.
یک مورد از نقض حقوق دانش‌آموز را که مغایرت با قانون اساسی دارد بیان کنید؟
مهم‌ترین قانون در مورد آموزش و پرورش اصل سی‌ام قانون اساسی است که بر اساس آن دولت موظف است زمینه آموزش و پرورش رایگان را تا پایان دوره متوسطه فراهم کند، متأسفانه به دلیل مسائل مربوط به تقسیم بودجه بهره‌مندی از آموزش و پرورش رایگان، به طور تمام و کمال محقق نشده است و همین موجب می‌شود امر آموزش عمومی آسیب ببیند. دریافت پول برای آموزش، منتقدان بسیاری دارد. در جهان امروز حتی تندرو‌ترین لیبرال‌ها مانند «فریدمن» نیز وقتی به مقوله آموزش می‌رسند نه تنها در برابر یارانه دادن به آموزش سکوت کرده‌اند بلکه راهکارهای اجرایی برای آموزش رایگان همه جانبه ارائه کرده‌اند. در کشورهایی نظیر آلمان، فنلاند، سوئد، ایرلند، دانمارک و کوبا آموزش و پرورش تا پایان دوره متوسطه رایگان است، حتی در سریلانکا و لیبی آموزش رایگان اجرا می‌شود. در سال ۲۰۰۵ کشورهای بحران زده تانزانیا، اوگاندا، مالاوی، کنیا و بروندی تحصیل در دوره ابتدایی را رایگان کردند و برنامه‌ای منسجم با نام برنامه جهانی سواد آموزی در یونسکو و یونیسف در حال اجراست که بر اساس آن آموزش و پرورش دوره ابتدایی در جهان رایگان اعلام شود.
درباره تغییرات مقاطع تحصیلی و اثرات آن روی دانش‌آموزان چه نظری دارید؟
بی‌گمان برای تغییر باید هدف‌گذاری و برنامه‌ریزی متناسب با توان انجام داد و با برآورد هزینه، زیرساخت‌ها را محکم کرد. دولت قبلی با راه انداختن سونامی تغییرات پی در پی و کارشناسی نشده بویژه در مقاطع تحصیلی و درونمایه‌های کتاب‌های درسی موجب سردرگمی دانش‌آموزان، خانواده‌ها و در برخی موارد معلمان شد. در ابتدا تغییراتی براساس سند تحول بنیادین ایجاد شد و پس از آن به گفته مسئولان، سند برنامه درسی ملی پس از چهار سال برنامه‌ریزی، پژوهش و کارشناسی در فروردین 91 تدوین و پس از امضای رئیس جمهوری برای اجرا به آموزش و پرورش ابلاغ شد. (سند تحول بنیادین آموزش و پرورش در شورای عالی انقلاب فرهنگی و سند برنامه درسی ملی در شورای عالی آموزش و پرورش به تصویب رسید.) این در حالی است که رئیس سازمان پژوهش وقت به ناکارآمد بودن درونمایه‌های کتاب‌های درسی در سال‌های پیشین اشاره کرده و گفته بود تا به حال محتوای کتاب‌های درسی طوری تنظیم شده که بیشتر مهارت مؤلفان در آنها اعمال می‌شده و به نیازها و ارتباط مطالب هم کمتر توجه می‌شده است.
نحوه برخورد مسئولان در مدارس با منشور چگونه است؟
ما در برخی مدارس شاهدیم که منشور حقوق دانش‌آموزی در تابلو اعلانات نصب می‌شود و برخی معلمان به دانش‌آموزان قوانین را آموزش می‌دهند، البته در بیشتر مدارس مسئولان ترجیح می‌دهند که منشور در معرض دید دانش‌آموز نباشد و در نتیجه برای آموزش منشور به دانش‌آموزان هیچ اقدامی نمی‌شود.
در مورد کنکور و سیستم ورود دانش‌آموزان به دانشگاه نظرتان چیست؟
کنکور برای عده‌ای رانت ایجاد کرده است تا جایی که خود را پدرخوانده کنکور می‌دانند اما در واقع کنکور را راهی برای کسب درآمدهای هنگفت دانسته و با بهره کشی اقتصادی از دانش‌آموزان، نظام آموزشی را از حالت تعادل خارج کرده‌اند. دانش‌آموزان حق دارند در مقابل بهره کشی‌های اقتصادی مورد حمایت همه جانبه قرار گیرند.
در دیداری که من از هنرستان پنج هزار و پانصد نفری آناتولی در شهر «اسکی شهیر» ترکیه داشتم، پی بردم سیصد و هشتاد معلم با دریافت حقوقی عالی در مدرسه کار می‌کنند و هر دانش‌آموزی که وارد این هنرستان می‌شود رایگان تحصیل می‌کند و در عین حال، تضمین شغلی دارد. برعکس آن در اینجا، یکی از مدارس معروف غیرانتفاعی حوالی میدان ونک بر اساس تبلیغات روی کنکور و برگزاری آزمون‌های آموزشگاهی خاص، از دانش‌آموزان سال چهارمی نفری سیزده میلیون دریافت می‌کند و به معلمان کمترین دستمزد را می‌دهد و در نهایت شغل دانش‌آموز پس از فراغت از تحصیل تضمین نیست.
در بازار کتاب ما فقط آن کتاب‌هایی  10 هزار جلد شمارگان دارند و در طول سال چند بار دیگر تجدید چاپ می‌شوند که مربوط به کنکور باشند. وقتی یک طرف میدان مهمی در تهران که گران‌ترین تبلیغات آموزشی کشور را دارد تبلیغاتی به بزرگی یک ساختمان چند طبقه داده می‌شود، نشان از قدرت مالی آن آموزشگاه دارد. داوطلبان کنکور تحت تأثیر تبلیغات و عوامل هیجانی به خرید کتاب‌های کمک آموزشی و شرکت در کلاس روی می‌آورند و متأسفانه شاهدیم که هر روز بر تعداد افرادی که بر اثر افسردگی ناشی از استرس کنکور زندگی‌شان به تلخی می‌گراید افزوده می‌شود و همچنین تعداد فارغ‌التحصیلان بیکار نیز افزایش می‌یابد.
آیا در مورد توزیع متناسب امکانات در منشور توضیحاتی آمده است؟
یکی از حقوق مهم مندرج در منشور این است که دانش‌آموزان حق دارند از امکانات آموزشی به طور یکسان بهره‌مند شوند. دیده می‌شود که برخی از مناطق برخوردارند اما برخی دیگر، از امکانات بسیار ناچیزی بهره‌مندند، بویژه در نوار مرزی کشور، امکانات بسیار ضعیف و در سطح پایین است، البته برخی شهرها برعکس آنچه عوام فکر می‌کنند، از نظر امکانات ضعیفند مانند تهران که بیش از نیمی از مدارس آن فرسوده است.
آیا تاکنون آموزش و پرورش در مورد سلامت جسمی و روانی دانش‌آموزان تمهیدات مؤثری اندیشیده است؟
هرچند بیشتر کسانی که در نظام تعلیم و تربیت تلاش می‌کنند، علاقه دارند قوانینی را تصویب و اجرا کنند که موجب ارتقای سلامت فکری و جسمی کودکان و نوجوانان شود ولی در این مورد عملکردی متناسب با چشم‌انداز سند دیده نشده است.
در منشور ملی حقوق دانش‌آموز آمده است که دانش‌آموزان حق برخورداری از محیط سالم و ایمن آموزشی به منظور تأمین بهداشت روانی و سلامت جسمانی را دارند، وجود مدارس فرسوده در حال تخریب، وسایل گرمایشی ضعیف و سازه‌های شهری برخی مدارس درکنار معابر پرتردد نمونه‌هایی از تهدید امنیت دانش‌آموزان است. متأسفانه هر چند سال یک بار شاهد آتش‌سوزی در مدارس و کشته و زخمی شدن فرزندان این آب و خاک هستیم مانند آتش سوزی در شفت گیلان، درودزن فارس و شین آباد کردستان. همه می‌دانند که دلایل اصلی حادثه آتش سوزی و بروز فاجعه در مدرسه روستای شین آباد وجود بخاری غیراستاندارد و نرده‌ای بودن پنجره‌های کلاس و دور بودن بیمارستان از مدرسه بوده است.
لطفاً به چند نمونه از حقوق دانش‌آموزان که باید مورد توجه قرار گیرد اشاره بفرمایید.
دانش‌آموزان طبق قانون حق آزادی عقیده و مصونیت پس از بیان را دارند و از تعرضات جسمانی، روانی و حیثیتی مصون هستند و همواره کرامت آنها باید مورد توجه قرار گیرد.
آن‌ها حق دارند از آموزش‌های مربوط به حقوق جنسی برخوردار باشند و از مراقبت‌های بهداشتی و معاینات پزشکی و بهداشت روانی مستمر به منظور تشخیص، پیشگیری، پیش‌بینی و درمان بهره‌مند شوند.
دانش‌آموزان حق دارند در کنار آموزش‌های رسمی اصول حقوق شهروندی، مهارت‌های زندگی اجتماعی، اصول حقوق بشر و سایر اسناد و همچنین مقررات بین‌المللی در مورد حقوق کودک و دانش‌آموز را بیاموزند، آنها حق دارند از بیمه‌های مناسب در مقابل حوادث و بیماری‌ها چه در محیط آموزشی و چه خارج از محیط آموزشی برخوردار باشند.

منبع: روزنامه ایران